Braća Limijer   Žorž Melijes  Film D'Ar

FILM U SRBIJI   Počeci kontinuirane produkcije datiraju tek od posleratnih godina mada je prva javna filmska projekcija filmova braće Limijer prikazana nepotpunih 6 meseci kasnije nego u Parizu, tačnije 6. juna 1896. Nije suvišno pomenuti da je bioskopska projekcija održana u Beogradu pre nego u Njujorku ili ostalim većim evropskim gradovima. Projekcija je održana u kafani “Kod zlatnog krsta” na Terazijama. Premijeri su prisustvovali tadašnji kralj Alekandar Obrenović i kraljica majka Natalija. Uoči I sv. rata bilo je 30 stalnih bioskopa u kojima su se prikazivali filmovi iz “Pateove” produkcije. Razvoj domaće produkcije je otpočeo od 1945. godine mada je u medjuvremenu bilo pokušaja glumaca i snimatelja entuzijasta.    insert iz filma "Život i dela besmrtnog vožda Karađorđa"              Prvi zvanično igrani film je bio “Život i dela besmrtnog vožda Karađorđa”.  Ovaj film je snimljen tokom letnje pauze 1911. u Narodnom pozorištu a u orginalnoj verziji je bio dug 1.800 metara. Isticano je da je film koštao 20.000 dinara, s posebnim naglaskom da je u snimanju scena boja na Mišaru  učestvovao veliki broj vojnika i da je snimanje te scene koštalo 12.000 dinara.   “Karađorđe” je nastao 14 godina posle prve Limijerove produkcije a obrađen je u jednoj pariskoj laboratoriji. Premijera ovog filma je održana 23. oktobra 1911. u Beogradu u bioskopu Hotela Paris. U najboljem holivudskom maniru, film je okupio najelitnije glumce SNP-a sa oko 1.000 statista, a kao kostimi su korišteni eksponati Narodnog muzeja i Kraljevskog narodnog pozorišta. Film je sniman u Beogradu i okolini. Eksterijeri filma snimani su na obalama Dunava i Save, Kalemegdanskoj tvrđavi, u Topčideru i na Banjičkom polju gde su izvedeni spektakularni Boj na Mišaru i Zbor u Orašcu. U redovni filmski repertoar, film je uvršten 17. novembra 1911. Producent filma je bio Svetislav Botorić za kog s pravom kažemo da je ujedno i prvi srpski filmski producent. Po zanimanju Botorić je bio trgovac i ugostitelj. Za prvog srpskog reditelja se smatra Čiča Ilija Stanojević koji je uz saradnju Ćire Monoka napisao scenario za ovaj film.      Svetislav Botorić        Čiča Ilija Stanojević   Poznato je da je Stanojević postavio na scenu kao reditelj tridesetak pozorišnih komada i to pretežno komedija iz domaćeg života. Snimatelj prvog srpskog igranog filma je bio Luj de Beri što se smatra umetničkim imenom. O njemu postoje veoma oskudni podaci. Sačuvana je jedino njegova vizit karta. U glavnoj ulozi Karađorđa je bio Milorad Petrović, jedan od najpoznatijih srpskih pozorišnih glumaca krajem XIX i početkom XX veka.       Milorad Petrović   Petrović je jedan od osnivača niškog pozorišta “Sinđelić” gde ostvaruje zapažene uloge u kojima dolazi do izražaja njegova naočita pojava, lep glas i govorna kultura. Avgusta 1897. postaje član Srpskog narodnog pozorišta u Beogradu u kom ostaje punih 25 godina. Film je doziveo veliki uspeh kod gledaoca. Posle Beograda film je prikazivan tokom 1912. godine u Nišu, Smederevu, Valjevu i drugim gradovima Srbije. 1915. godine se prikazuje u Skoplju a oktobra 1919. i u Sarajevu. Rezervni  kapetan Žika Pavlović 1928. godine u SAD prikazuje naše filmove, medju kojima i “Karadjordja”. Ako je verovati štampi onog vremena, film je trajao 88 minuta dok pronađene kopije traju svega 48. Materijal deluje dosta celovito iako se na pojedinim mestima primećuje nedostatak nekih scena, a reč je o delovima Boja na Mišaru kao i pojedine epizode koje se odnose na slom srpske države i Karadjordjev odlazak iz Srbije i boravak u Rusiji. insert iz filma "Život i dela besmrtnog vožda Karađorđa"   nastaviće se...                                                                                                                                                         autor:                                                                                                                                                         Biljana Savić